Vitamines

Er worden zoveel verschillende soorten vitaminen, supplementen, kruiden, pillen en andere brouwsels verkocht tegenwoordig, dat het moeilijk is om te weten wat je echt nodig heb.

We horen al jaren vanuit de media de slogan: “2 stuks groenten en 2 stuks fruit, dan hou je het een heel stuk langer uit!” dus waarom zou je extra vitamines en mineralen nemen als je je hieraan houdt?
Het antwoord is dat we uit onze voeding niet genoeg krijgen. Uit onderzoek blijkt dat iedereen die zich netjes houdt aan de schijf van vijf zes belangrijke bouwstoffen tekort komt: vitamine A, vitamine D, ijzer, selenium, foliumzuur en zink. Dit blijkt uit onderzoek van het Voedingscentrum die zelf ook die schijf van vijf bedacht heeft…
Om alle voedingstoffen die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren binnen te krijgen moet je bijv. 12 porties verse groenten en fruit per dag eten! De meeste mensen halen dat niet en bouwen dus tekorten op. Daarbij zijn de tekorten gebaseerd op de vastgestelde  Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) die ooit is vastgesteld om ziektes als scheurbuik te voorkomen en dus niet om gezond en vitaal oud te worden!

Om het probleem te verergeren, wordt er in de landbouw veel gebruik gemaakt van meststoffen , pesticiden en herbiciden en deze resulteren in een uitgeputte bodem. De groenten en het fruit wat daar groeit bevatten dus veel minder vitaminen en mineralen, om nog maar niet te spreken over de chemische stoffen die toegevoegd worden. Veel mensen weten ook niet dat er veel gebruik wordt gemaakt van een soort glaswol of kunstmest om de planten te laten groeien in plaats van aarde. Om een vergelijk te maken: kunstmest bestaat bijna alleen uit kalium, stikstof en fosfor. Aarde bestaat uit ongeveer 92 verschillende mineralen!
Het mooiste zou zijn wanneer iedereen kan beschikken over (voldoende) biologische producten, maar helaas is dat in de huidige wereld (nog) nauwelijks mogelijk omdat het allereerst onbetaalbaar is en het aanbod op dit moment ook niet toereikend is.

En zo kom je dan toch uit bij voedingssupplementen als een aanvulling op een gezonde voeding.
Maar welke moet je dan kiezen? Er zijn veel  synthetische nep vitamines en supplementen te koop. Deze goedkope, niet-organische vitaminen worden snel geproduceerd en speciaal voor de massaconsumptie gemaakt . Uit onderzoek blijkt dan ook dat deze niet werken en dat velen zelfs niet verteerd worden door de darmen door de vulstoffen en materialen die worden gebruikt om ze te maken.
Welke supplementen zijn dan wel goed? Dat zijn de supplementen die op plantaardige basis zijn, uit groenten en fruit, die niet bespoten zijn en verwerkt bij lage temperatuur, zodat de oorspronkelijke voedingsstoffen behouden blijven. Ook belangrijk is dat ze gluten- en  zuivelvrij zijn en geen vulstoffen, chemicaliën of kleurstoffen bevatten.

Waar je altijd goed bij zit zijn de zogenaamde orthomoleculaire vitamines en supplementen. Deze zijn  niet goedkoop maar ze bevatten veel meer bouwstoffen dan die Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid waar ik het hierboven al over had en dan de synthetische vitamines en supplementen die je bij de drogist kunt kopen.
Goede orthomoleculaire merken zijn o.a. Bonusan, Orthica, Ortholon, Plantina, New Chapter en AOV.
Wanneer je deze combineert met zoveel mogelijk verse, biologische seizoensgroenten en fruit (bij elke maaltijd) hoef je in ieder geval niet bang te zijn voor scheurbuik  J

Just Breathe

We doen het zo'n 23.000 keer per dag, meestal zonder erbij stil te staan.

In de yoga (asana’s, meditatie en pranayama) ligt de aandacht grotendeels op de ademhaling. Tijdens het aannemen van de asana’s, lichaamshoudingen, is het belangrijk dat je leert werken met je ademhaling. Je komt daardoor verder in de houding,  je ontspant meer en je kunt je beter concentreren. Ademhalen is zowel een lichamelijk als een geestelijk proces, het  vormt de verbinding tussen lichaam en geest.  Dit betekent dat we onze adem kunnen gebruiken om onze gemoedstoestand of fysieke toestand te beïnvloeden. Door je ademhaling bewust te verlengen en te controleren door pranayama, ademhalingsoefeningen, kun je bijvoorbeeld ontspanning of energie aan het lichaam geven. Daarnaast kun je werken aan meer balans en rust in je lichaam of het afvoeren van afvalstoffen.

Wat lichamelijke feiten over onze ademhaling:

·         Ademen door de mond kan na verloop van tijd zorgen voor inkrimping van de kaak en daar krijg je scheve tanden van of een terugval na het dragen van een beugel.

·         Ademen door de mond is de grootste oorzaak voor kinderen die slissen.

·         Het opstaan ​​'s nachts om te plassen is vaak te wijten aan het ademen met open mond. Het zorgt ervoor dat de blaas krimpt, waardoor je het gevoel  krijgt dat je naar het toilet moet.

·         Hoe meer je ademt (hyperventilatie) hoe hongeriger je zal zijn.

·         We draaien ons in onze slaap ongeveer elke 30 minuten om. Dit komt doordat onze adem iedere 30 minuten van neusgat verandert.  De neusgaten zitten dus om de beurt wat verstopt en daarom draai je op je andere zij, om het ademen wat gemakkelijker te maken.

·         De neus heeft een 4 fasen filtersysteem. Door het inademen door de mond ga je rechtstreeks naar fase 4 en sla je de eerste 3 dus over. Dit kan leiden tot keelpijn, amandelontsteking en zelfs oorontsteking.

·         Astma is vaak erfelijk en als je ermee geboren bent dan heb je het voor het leven. Echter, door middel van ademhalingsoefeningen en een verandering van externe factoren zijn in sommige gevallen de inhalator en steroïden voor de rest van het leven niet meer nodig!

·         Van onze darmen weten we dat ze erg lang zijn, maar wist je dat als je longen open en plat uitspreid ze de grootte van een tennisbaan hebben!

 

Hoe aandachtig we tijdens de yogales ook met onze ademhaling omgaan, vaak wordt dit tijdens het dagelijkse leven “vergeten”.

Aandacht besteden aan je ademhaling is een van de snelste manieren om kalm, ontspannen of juist energiek te worden. Misschien heb je gemerkt dat wanneer je je angstig of opgewonden voelt je ademhaling schokkerig, snel en oppervlakkig wordt?
De oplossing om weer rustig te worden is volledig, diep en langzaam te ademen.

Wanneer je merkt dat je geest alle kanten opgaat, je gestresst raakt of je ergens zorgen om maakt, gebruik dan je ademhaling om deze gedachten weer onder controle te krijgen en rustig te worden.

Bewustwordingsoefening
Ga languit liggen. Leg een hand op je buik en een hand op je borst en concentreer je op je ademhaling. Steeds als je merkt dat je gedachten afdwalen, breng je de aandacht weer terug bij je ademhaling.  

Je hoeft helemaal niets aan je ademhaling te veranderen, adem gewoon zoals altijd en observeer.  
Ga eens na of je borst of juist je buik op en neer gaat tijdens de ademhaling?

Wannneer ze beiden op en neer bewegen, heb je een uitstekende ademhaling. Maar de meeste mensen zullen merken dat de ademhaling  beperkt is  tot de borst of het middenrif en dat de adem niet al te diep is. Nog voordat  de longen helemaal gevuld zijn  wordt de  lucht alweer uitgeblazen. De volledige  longinhoud wordt niet gebruikt.

 

 

Prana ademhaling
Deze ademhaling zorgt voor ontspanning en het verkrijgen van nieuwe energie (Prana betekent levensenergie).
Adem in door je neus in 6 tellen.
Houd je adem 3 tellen vast.
Adem uit door je neus in 6 tellen.
Houd je adem 3 tellen vast.

Naarmate je wat meer geoefend bent kun je de periodes langer maken, bijvoorbeeld 10,5,10,5 of 12,6,12,6.
Je kunt deze oefening doen tijdens het mediteren, wandelen of zelfs in de auto tijdens het filerijden.

“Breathe. Let go. And remind yourself that this very moment

is the only one you know you have for sure."

 

Superfoods

Een op de drie Nederlanders gebruikt dagelijks superfoods.
Dit aantal is sinds 2012 met 89% gestegen. Superfoods worden dus ook hier steeds populairder.

Wat zijn superfoods nou eigenlijk?

Superfoods zijn eeuwenoude natuurlijke voedingsmiddelen die buitengewone hoeveelheden hoog kwalitatieve voedingsstoffen bevatten.
De meeste gezonde voedingsmiddelen hebben 2 of 3 bijzondere eigenschappen die goed voor de gezondheid zijn, superfoods bevatten vaak 12 of meer bijzondere eigenschappen.
Het unieke en tevens kenmerkende aan superfoods is dat deze voedingsmiddelen enorm rijk zijn aan mineralen, vitaminen, aminozuren en antioxidanten.

Waarom zou je superfoods eten?

De hieronder genoemde voedingstoffen zijn erg belangrijk voor ons functioneren, maar zijn tegenwoordig (bijna) niet meer te vinden in ‘normale’ voeding. Ze zijn de perfecte manier om de tekorten en disbalansen, die in je lichaam ontstaan zijn door 'leeg' voedsel, te herstellen!
Superfoods verbeteren de algemene gezondheid, versterken het immuunsysteem, verhogen de serotonine productie, zuiveren, voorzien het lichaam van alle nodige voedingsstoffen, helpen tegen allerlei kwalen (zoals allergieën, astma, depressie, huidproblemen, slapeloosheid enz.) en zijn vaak ook nog lekker!
Op deze manier verbetert je gezondheid, heb je meer energie en ga je zelfs op een positievere manier naar het leven kijken! Je zult door het eten van superfoods minder trek hebben in ongezond voedsel, waardoor je gewicht zult verliezen.
Superfoods kunnen dus gezien worden als voeding en (preventieve) medicijnen in één!

 Waar moet ik aan denken bij superfoods?

·         Boerenkool - vol met mineralen, vitamines, vezels en aminozuren, maar ook antioxidanten die ontstekingsremmend werken en kanker helpen voorkomen.

·         Spirulina - heeft de meeste antioxidanten die uit voeding te verkrijgen is en zit vol met proteïnen en mineralen.

·         Hennepzaad -een combinatie van proteïnen, vezels, essentiele vetzuren, antioxidanten, mineralen, vitamines en aminozuren.

·         Rauwe cacao - bevat mineralen, vitamines en heel veel antioxidanten welke goed voor je hart en huid zijn en zorgen voor een lage bloeddruk en cholesterol gehalte. Door het eten van rauwe cacao komt er endorfine (gelukshormoon) vrij in je hersenen.

·         Broccoli - zorgt voor een gezonde spijsvertering en verlaagt het risico op kanker.

·         Spinazie - bevat antioxidanten, proteïnen en zit vol met vezels.

·         Chiazaad - vol met omega vetten die zorgen voor o.a. gezonde hersenen, proteïnen en vezels.

·         Bessen - weinig suiker, vol met vitamines, mineralen en vrije radicalen afwerende antioxidanten, bijv. blauwe, Goji, Inca of Acai bessen.

Je kunt al deze producten verwerken in bijv. (groene) sappen en smoothies of salades. Wat voorbeelden zijn:

·         Goji bessen: strooi wat gedroogde goji bessen door je yoghurt of smoothie.

·         Chia zaden: strooi de kleine zaadjes door je ontbijtgranen en yoghurt of besprenkel je boter ermee op sandwiches.

·         Cacao: voeg rauwe cacao stukjes toe aan havermout of maak een dessert met rauwe cacao (zie hieronder).

·         Hennepzaad: gebruik bij het bakken, in smoothies of gesprenkeld op salades.

Wat superfood recepten:

Ontbijt
Havermout met bosbessen, walnoten en banaan

Zelfgemaakte muesli met chiazaad, Gojibessen en rauwe cacao stukjes

 

Smoothies/sappen

 

Lunch
Spinazie –avocado – mandarijn – granaatappel salade

Thaise quinoa salade

Boerenkool – avocado salade

Diner
Linzensoep

Asperges met zoete aardappel, boerenkool, kikkererwten, tempeh en sesamzaad (roerbakken)

Zwarte bonen burgers metavocado en zoete aardappel

Dessert
Brownie met kokos

Mascarpone bessentaart met notenbodem (glutenvrij!)

 Wil je nu ook gaan experimenteren met het koken met superfoods, dan heb ik hieronder een “must have” boodschappenlijstje gemaakt J

·         Groente: Allemaal! Vooral veel fel gekleurde: Boerenkool, broccoli, spinazie,  asperges, bietjes, bleekselderij, peen, spruiten, zoete aardappel, pompoen, paprika’s, uien, knoflook, tomaten, komkommer.

·         Fruit: Weer allemaal! Bananen, appels, druiven, sinaasappels, avocado’s, citroenen en eigenlijk alle bessen.

·         Kruiden:  Koriander, basilicum, peterselie, bieslook, eigenlijk ook allemaal en het liefst vers (kruidentuintje?).

·         Granen:  Zilvervlies rijst, haver, quinoa, spelt brood, volkoren of glutenvrije pasta.

·         Noten & zaden: Alle noten zijn goed  voor je, maar met name  paranoten, amandelen en walnoten. Gooi lijn- of chiazaad door je ontbijt of smoothie en strooi wat zonnebloempitten en pijnboompitten over je salade!

·         Proteinen: Bonen, linzen, mager vlees of vis, eieren en tempeh.

·         Bakken & braden: Goede olijfolie en kokosolie om te verhitten en smeer room- of amandelboter op je brood.

 Superfood webwinkel  

 

Soja; de magische boon?

In mijn vorig blog heb ik het gehad over zuivel en zuivelvervangers. Ik heb toen sojaproducten niet genoemd. Hoe zit het nou precies met soja? Is het slecht of juist goed voor je? Vroeger werd het gezien als DE geweldige zuivelvervanger, maar inmiddels is men daar ook wel op terug gekomen....

Hoe zit het nou precies met soja? 


Sojabonen zijn peulvruchten die voorkomen in oostelijk Azië. Alle Aziatische keukens die soja gebruiken fermenteren de bonen voor het koken en voor ze te consumeren. Daar is het algemeen bekend dat soja  "giftig" is en dat het gistingsproces het "gif” verwijdert.


De ongelooflijk hoge vraag naar soja in het Westen begon met de uitvinding van plantaardige olie en transvet (onverzadigd vet, voornamelijk gemaakt in fabrieken) en heeft geleid tot de komst van de geïndustrialiseerde genetisch gemodificeerde sojaproductie. Terwijl de Aziatische culturen alleen de hele en gefermenteerde sojaproducten gebruiken, worden in de westerse wereld  de bonen gesplitst in twee verschillende voedselproducten sojaolie en sojaeiwit (op etiketten vaak sojaeiwit isolaat, sojaeiwit concentraat, getextureerde plantaardige eiwit of gehydrolyseerd plantaardig eiwit genoemd). 
Deze  stoffen zijn vrij veel te vinden in alle bewerkte voedingsproducten. En daarom eten we in het Westen veel meer soja dan mensen in Azië. 



Wat is het probleem met soja?

• ·       De sterk geïndustrialiseerde verwerking van soja wordt gedaan in aluminium tanks. Het aluminium lekt vervolgens in de sojaproducten die worden verkocht voor menselijke consumptie. Aluminium  is giftig voor ons zenuwstelsel en nieren. Dus probeer alle verwerkte soja te vermijden.
• ·       Een misverstand is dat het kiezen van soja in plaats van dierlijk voedsel  een meer duurzame en milieuvriendelijke keuze is. Maar de industrialisatie van de productie van soja in het Westen heeft geleid tot genetische modificatie van gewassen (ongezond voor zowel mensen, dieren en planten die in de omgeving groeien), ontbossing van regenwoud en een gebruik van grote hoeveelheden pesticiden.
• ·       Soja bevat enkele bekende anti-voedingsstoffen; fytaten, enzymremmers en goitrogenen. 
Hoewel alle planten een aantal anti-voedingsstoffen bevatten om zichzelf te beschermen en te reproduceren, heeft soja veruit de meeste. Fytaten binden aan mineralen in ons spijsverteringskanaal en kunnen absorptie van voedingsstoffen blokkeren. De enzymremmers maken de niet-gefermenteerde sojabonen zeer moeilijk te verteren en goitrogenen kunnen  de productie van schildklierhormonen blokkeren. Er zijn verschillende studies die aantonen dat schildklier aandoeningen kan veroorzaken, vooral bij vrouwen.
• ·       Een aantal studies suggereren dat soja-isoflavonen bij vrouwen het risico op borstkanker konverminderen, maar tal van andere studies  koppelen soja (vooral soja-olie vanwege het hoge gehalte aan omega-6) juist aan borstkanker. Zeer tegengestelde bevindingen inderdaad! Totdat er meer bekend is hierover, zou ik voorzichtig zijn met de consumptie van soja als gezonde voeding.
• ·       Soja allergie en intolerantie neemt steeds meer toe, waarschijnlijk is dit te wijten aan zowel de genetisch gemanipuleerde soja uit het Westen en overconsumptie. Sommige mensen kunnen zelfs geen vlees, gevogelte, vis en eieren van dieren consumeren  die gevoed zijn met soja. Deze genetisch gemanipuleerde  soja in veevoer is een groot probleem. Dieren zijn net  als mensen niet in staat om grote hoeveelheden soja consumeren. Hierdoor worden ze ziek en dit leidt weer tot een verhoogde behoefte aan antibiotica.

Maar hoe komt men er dan bij dat soja juist goed voor je is?


Traditioneel bereid, is soja erg lekker,  voedzaam en gezond. Gefermenteerde sojaproducten zijn zelfs een probiotica! Het fermentatie proces vermindert het niveau van de gevaarlijke antivoedingsstoffen zoals ik hierboven heb genoemd. 

Kies dus alleen voor biologische en gefermenteerde sojaproducten en voor traditioneel bereide en ongepasteuriseerde sojasaus. Omdat tegenwoordig bijna iedere supermarkt producten als biologisch bestempeld (en je steeds vaker hoort dat dit niet klopt, neem het zekere voor het onzekere en koop je sojaproducten bij een erkende biologische supermarkt of reformwinkel. 

Conclusie: zo af en toe wat soja (bijvoorbeeld miso soep, tempeh of tofu) kan echt geen kwaad, zolang je bewust (dus biologisch) kiest en het niet dagelijks gebruikt. 

Eet smakelijk!

Melk: De Witte Sloper

Wie is er niet opgegroeid met de slogan: Melk, De Witte Motor?
Als we dit moeten geloven zou zuivel een groot onderdeel zijn van gezonde voeding. Het zou ons voorzien van essentiële voedingsstoffen, het versterkt onze botten en gaat osteoporose tegen.
Maar ... is dit echt waar? Hebben wij zuivel nodig en is het echt zo gezond voor ons?
De waarheid ligt iets anders. Zuivel kan leiden tot talloze gezondheidsproblemen en kan voor meer kwaads dan goeds zorgen en dat komt hierdoor:

·        Melk bevat lactose.
Lactose is een disacharide (dubbelsuiker) die dus bestaat uit twee suikermoleculen. Eén van die moleculen kan de darmwand passeren, de ander (glucose) blijft achter.
Het eiwit dat je nodig hebt om lactose op te nemen is lactase. Alleen baby’s bezitten dit enzym, het verdwijnt naarmate je de zuigelingfase ontgroeit. De suikermoleculen die achter blijven in de darmwand trekken bacteriën aan. Nare bacteriën die je darmwand beschadigen. Dat kan leiden tot de ziekte van Crohn, maar ook tot maagzweren, diabetes en een hele reeks ziektes en aandoeningen, zoals migraine, constipatie of juist diarree, aften, acne, vermoeidheid, autistisch gedrag, concentratieproblemen en zelfs borst- en prostaatkanker.

·        Het is zuurvormend. 
Ons lichaam wil graag een neutrale pH-balans behouden: een niet te hoge zuurgraad en niet te veel alkaliteit (vermogen om zuren te neutraliseren).
Melk, zoals de meeste dierlijke producten, is zuurvormend voedsel. Dit betekent  wanneer je zuivel consumeert, je lichaam harder moet werken om weer een neutrale pH balans te krijgen.
Het doet dit door de alkaline (zuurbuffer) reserves in de vorm van calcium, magnesium en kalium, die zijn opgeslagen in je botten, eruit te “trekken”.  Het leegtrekken van deze reserves verzwakt je botten, waardoor ze meer vatbaar zijn voor fracturen. Melk drinken werkt dus absoluut niet  preventief tegen osteoporose zoals ons verteld is.  uit onderzoek is aangetoond dat in landen met de hoogste zuivelconsumptie ook de meeste gevallen van osteoporose voorkomen!
Melk beschermt ook niet tegen botbreuken. Regelmatig bewegen zorgt wel voor sterke botten.

·        Zuivel zit vaak vol  hormonen en antibiotica.
Over het algemeen, wanneer je melk drinkt, krijg je veel meer binnen dan alleen melk.  Melkveehouders injecteren hun melkkoeien met een genetisch gemanipuleerd groeihormoon om de melkproductie te verhogen. Door deze hoge melkproductie krijgen de koeien vaak last van ontstoken uiers, genaamd mastitis, wat vervolgens wordt behandeld met antibiotica.
Naast de groeihormonen en antibiotica, zitten zuivelproducten ook vaak vol met pus en bloed uit deze ontstoken uiers.

 
De kans is groot dat de reden waarom zuivel dan toch zo gepromoot wordt door de regering, die ons wil laten geloven dat (met name) onze kinderen melk nodig hebben om te groeien en sterke botten te krijgen, een economische achtergrond heeft. Je hoort veel kritische geluiden over een melkoverschot en de boeren die gesteund moeten worden met minstens twee glazen melk per dag.

Naast het feit dat zuivel dus niet goed voor ons is, is het nog slechter voor de dieren die ons ervan voorzien.
Melkkoeien krijgen ieder jaar een kalfje. Zo blijft hun melkproductie hoog. Ze worden kunstmatig geïnsemineerd, al vrij snel nadat ze zijn bevallen. Het merendeel van de geboren kalfjes is een ‘restproduct’: de stiertjes geven geen melk en groeien niet snel genoeg om er biefstuk van te maken. Zij worden geslacht voor kalfsvlees, na een kort leven in een dichte schuur. In de natuur blijft een kalf zes tot twaalf maanden bij de moeder. In de vee-industrie wordt hij echter direct weggehaald, zodat de moedermelk beschikbaar komt voor menselijke consumptie. Het kalf krijgt dus nooit moederzorg en staat de eerste weken alleen. Het krijgt geen afleiding, weinig ruimte en geen buitenlucht. Voor de export wil men blank kalfsvlees (in Nederland mag dit inmiddels niet meer verkocht worden). Hierdoor heeft tweederde van de kalfjes bloedarmoede door speciaal ijzerarm voedsel. De kalfjes worden in ellendige omstandigheden over lange afstanden vervoerd. Na 6 maanden worden ze geslacht.
De melk(moeder)koeien worden na ongeveer 3 a 4 jaar van constant zwanger zijn compleet uitgeput geslacht voor hun vlees. Dit terwijl koeien van nature 20 tot 25 jaar oud kunnen worden!

Hoe zit het met geiten- en schapenmelk?
Sommigen mensen die ervoor kiezen om koemelk te schrappen uit hun dieet gebruiken wel geiten- of schapenmelk omdat hun lichaam dit beter tolereert. Hoewel deze een vergelijkbaar lactosegehalte als koemelk bevatten, hebben ze wel een verschillend type caseïne-eiwit.
Caseïne bestaat in twee varianten, A1 beta-caseïne en A2 beta-caseïne, welke slechts door een aminozuur verschillen in hun eiwitketens. Mensen reageren slecht op de A1 beta-caseïne. Geitenmelk en schapenmelk missen de A1 beta-caseïne, daarom kunnen sommige mensen deze melk dus beter verdragen. Maar omdat de A1 en A2 eiwitten zo vergelijkbaar zijn, kunnen ook deze zuivelproducten nog steeds veel problemen veroorzaken.

Hoe zit het met biologische of rauwe melk?
Dit soort melk wordt gegeven door koeien die nog niet zijn geïnjecteerd met groeihormonen en antibiotica.
Rauwe melk is niet-gepasteuriseerde melk. Het pasteurisatie proces dient ertoe schadelijke bacterien te doden, maar doodt tegelijkertijd ook veel nuttige enzymen die van nature in melk aanwezig zijn. Een van die enzymen is het lactase enzym, wat betekent dat mensen die lactose-intolerant zijn wel rauwe melk kunnen drinken omdat het lactase enzym, wat nodig is voor het afbreken van lactose, dan in de melk zit. 

Wat kun je doen als je denkt dat je gevoelig voor zuivel bent?
Probeer eerst eens alle zuivel 30 dagen uit je dieet te schrappen en te kijken hoe je lichaam reageert. vervolgens voeg je de zuivel in verschillende vormen (melk, yoghurt, kaas) weer toe en ga je na hoe je lichaam dan reageert.
Ik zelf heb jaren geleden al besloten om alle zuivel te schrappen, behalve kaas. In de plaats van melk (in bijv. havermout of bij het bakken van pannenkoeken) gebruik ik rijst- of amandelmelk.
Als je besluit om te zuivel helemaal te schrappen, wees dan niet bang voor een calcium tekort! Er zijn tal van andere natuurlijke bronnen van calcium die je aan je dieet kunt toevoegen, zoals amandelen, boerenkool, sinaasappels, broccoli, vijgen, spinazie, sesamzaad en tofu. En als melkvervanger kun je het volgende eens proberen: rijst-, amandel-, hennep- en kokosmelk.

Misschien mis je sojamelk als melkvervanger in het bovenste rijtje…
Soja is een inmiddels al bijna net zo omstreden product als zuivel. Hier volgende keer meer over J